ChristenUnie zet loterijzuil van Nederlandse Loterij op agenda: moet de Staat aandeelhouder willen zijn van gokschade?

ChristenUnie bevraagt staatsgokbedrijven over gokschade, Holland Casino en Nederlandse Loterij

Door journalist Greg Prizmic Martini, CasinoZorgplicht.nl, donderdag 18 juni 2026

In het commissiedebat staatsdeelnemingen van 18 juni 2026 kregen minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) en staatssecretaris van Financiën Eelco Eerenberg (D66) vragen over staatsdeelnemingen. Tussen de gebruikelijke onderwerpen over overheidsbedrijven kwam ook een ongemakkelijke categorie voorbij: staatsgokbedrijven.

Eerenberg kreeg vragen over Nederlandse Loterij (NLO), Holland Casino en de nieuwe ‘loterijzuil’. Daarmee kwam een bredere vraag op tafel die al langer boven het kansspelbeleid hangt: hoe geloofwaardig is de overheid als bestrijder van gokschade zolang zij zelf aandeelhouder is van Holland Casino en Nederlandse Loterij?

De vraag over de loterijzuil kwam van Pieter Grinwis van de ChristenUnie. Eerenberg vatte die vraag in het debat als volgt samen: “De vraag van de heer Grinwis gaat over verkooppunten van loten bij supermarkten waar balies sluiten. Dan zien we dat er digitale zuilen komen waar loten worden verkocht.”

Daarmee kreeg de loterijzuil van Nederlandse Loterij politieke lading. (Bron: Tweede Kamer)

Hoe geloofwaardig is gokschadebeleid als de Staat aandeelhouder blijft van gokbedrijven?

De loterijzuil is op zichzelf geen groot juridisch dossier. Het is wel een zichtbaar symbool van een groter bestuurlijk probleem. De Staat wil gokschade voorkomen, maar is tegelijk aandeelhouder van bedrijven die omzet halen uit kansspelen.

Holland Casino is volledig eigendom van de Staat. Nederlandse Loterij is eveneens een staatsdeelneming. Bij beide ondernemingen noemt de overheid als publiek belang onder meer het beschermen van burgers tegen kansspelgerelateerde schade, het tegengaan van kansspelgerelateerde criminaliteit, het verhinderen van deelname aan illegaal spel en de bestrijding van illegaal aanbod.

Want als bescherming tegen gokschade werkelijk het publieke belang is, waarom wordt gokken dan zichtbaar en laagdrempelig aangeboden via digitale zuilen in een alledaagse verkoopomgeving zoals de supermarkt in de vorm van een gokkast? En waarom moet de Staat zelf aandeelhouder blijven van gokbedrijven om kansspelbeleid geloofwaardig te voeren? Eerenberg koos in zijn antwoord voor een bestuurlijke scheiding.

“Ik ga niet als aandeelhouder over hoe de NLO haar producten verkoopt,” zei de staatssecretaris.

Tegelijk erkende hij het ongemak van de vraag.

“Ik snap wel het gevoel van de heer Grinwis,” vervolgde hij.

Volgens Eerenberg zal hij dat gevoel overbrengen aan staatssecretaris van Justitie en Veiligheid Claudia van Bruggen, “zodat zij dat ook in haar beleid kan meenemen”.

Dat antwoord is bestuurlijk begrijpelijk, maar politiek onbevredigend. De staatssecretaris van Financiën zegt in feite: als aandeelhouder bepaal ik niet hoe Nederlandse Loterij haar producten verkoopt. Het kansspelbeleid ligt bij Justitie en Veiligheid. Juist die rolverdeling maakt de kwestie ingewikkeld. De ene staatssecretaris beheert het aandeelhouderschap. De andere staatssecretaris gaat over kansspelbeleid. Ondertussen blijft de Staat als geheel financieel verbonden met gokomzet. De centrale zin in dit debat had daarom niet ingewikkeld hoeven zijn:

‘De Staat moet geen aandeelhouder willen zijn van gokschade.’

Deze uitspraak is niet onredelijk. Niemand verwacht dat de Staat een kroegketen bezit om alcoholbeleid te voeren. Niemand verwacht dat de Staat tabakswinkels exploiteert om rookpreventie kracht bij te zetten. Bij kansspelen wordt nog altijd verdedigd dat staatsdeelname kan helpen om de markt te ordenen, spelers naar legaal aanbod te leiden en publieke belangen te borgen.

Maar staatssecretaris van financiën Eerenberg zei in hetzelfde debat iets dat die verdediging onder druk zet, want hij stelde de vraag zelf hardop: “Is het eigenaarschap nou eigenlijk nodig? Nee.”

Daarna volgde de tweede vraag:“Heb je maatschappelijke doelen te borgen? Ja.”

Met die twee zinnen kwam het debat bij de echte kwestie. Niet of gokschade moet worden beperkt. Daarover bestaat politiek weinig verschil van mening. De vraag is of staatsaandeelhouderschap daarvoor nog het juiste instrument is.

Bereikte de column van Michael van Dijk via Grinwis de Tweede Kamer?

Opvallend is dat de loterijzuil eerder al onderwerp was van een column van auteur en journalist Michael van Dijk op CasinoZorgplicht.nl. Onder de titel “Een gokkast in de supermarkt; hoe loterijzuilen gokken normaliseren” beschreef Van Dijk hoe een loterijzuil bij de SPAR onder Utrecht Centraal kansspelen verder verweeft met het dagelijks leven.

Die observatie lijkt nu, via de ChristenUnie, de Tweede Kamer te hebben bereikt. Dat maakt de vraag van Grinwis groter dan een discussie over een digitaal verkooppunt. Het gaat over normalisering. Wanneer is kansspelaanbod nog kanalisatie en wanneer brengt de overheid kansspelen juist verder de gewone leefomgeving in?

Eerenberg trok de bredere afweging in het debat samen in de vraag of staatsgokbedrijven moeten worden geprivatiseerd. Daarbij maakte hij onderscheid tussen Holland Casino en Nederlandse Loterij. Voor Holland Casino kiest het kabinet voorlopig voor rust, mede omdat het bedrijf financieel zwakker staat. Bij Nederlandse Loterij ligt dat anders. Die onderneming is winstgevend en komt later dit jaar opnieuw op de politieke agenda, mede vanwege lopende onderzoeken en een herbeoordeling van cijfers na 2023.

Juist winstgevendheid maakt de kwestie gevoelig. Als een staatsgokbedrijf veel geld oplevert, wordt de spanning tussen publieke gezondheid en financieel belang groter, niet kleiner. De logische vervolgstap is daarom een onafhankelijk onderzoek naar de vraag of staatsbezit van Holland Casino en Nederlandse Loterij nog verenigbaar is met zorgplicht, gokschadepreventie en een restrictief kansspelbeleid.

Niet omdat privatisering automatisch beter is. Niet omdat commerciële aanbieders vanzelf verantwoordelijker handelen. Maar omdat de huidige constructie wringt. De overheid is wetgever. De overheid is beleidsmaker. De overheid is aandeelhouder. En via Holland Casino en Nederlandse Loterij is de overheid ook financieel verbonden met gokomzet.

Het commissiedebat over kansspelen van woensdag 24 juni 2026 is verzet naar donderdag 3 september 2026.

Scroll naar boven