Door auteur en journalist Michael van Dijk, 4 mei 2026 voor CasinoZorgplicht.nl, eindredactie Gregor Prizmic Martini.
Rechts voor de ingang van de SPAR onder Utrecht Centraal staat sinds kort een ‘loterijzuil’, oftewel een gokkast voor loterijen, zo zag ik laatst toen ik onderweg was naar mijn trein. Boven zit een groot, flitsend reclamescherm, daaronder een digitaal bedieningspaneel en op kniehoogte een sleuf die bij analoge gokkasten de ‘geldbak’ heet. Het Nederlandse Loterij-spotje op het bovenste scherm kun je vanaf een grote afstand zien. Ook het LED-scherm achter het raam twee meter verderop, dat van buiten duidelijk zichtbaar is, maakt reclame voor de zuil.
Dankzij deze nieuwe innovatie kan iedere supermarktbezoeker nu simpel en snel, zonder tussenkomst van personeel, zijn loten aanschaffen. De winkelbezoeker stelt via het scherm zijn lot samen, verifieert daarna pas officieel zijn leeftijd (!), trekt nog even zijn pinpas en klaar is kees: een geprint lot rolt uit de ‘geldbak’ van de automaat. Speelt er niemand, dan toont de zuil reclame.
Dat dit kan en mag, zegt veel over hoe achterhaald de regulering van loterijen is: terwijl de loterijen de afgelopen decennia een haast revolutionaire ontwikkeling hebben doorgemaakt, is er aan de wet weinig veranderd. Wat begon met een paar trekkingen per maand, zijn er nu minstens elf per week, onder meer door de introductie van nieuwe kansspelen zoals de dagelijkse Lucky Day-trekking. En waar er in de jaren zeventig ongeveer duizend speciaal aangewezen, fysieke verkooppunten waren, telt Nederland er nu, volgens het meest recente jaarverslag van Staatsloterij B.V., 5.095 – verdeeld over tabakswinkels, supermarkten, gemakswinkels en benzinepompen, naast natuurlijk de website en apps waar je 24/7 terecht kunt. Die supermarkten zijn volgens een gesponsord interview uit eind 2020 met Staatsloterij in Distrifood “op het hoogtepunt in december” goed voor de verkoop van “2200 Oudejaarsloten per minuut, 37 per seconde”.
De wetgeving voor loterijen is intussen nooit aangescherpt, ook niet toen in 2019 een nieuwe kansspelwet werd aangenomen voor de onlinemarkt, en óók niet toen die wet in 2021 in werking trad. Terwijl loterijen met meer trekkingen, meer reclame, meer verkooppunten en meer technologische foefjes komen, houdt de wetgever ze buiten schot. Loterijen hebben immers geen speel- of verlieslimiet en wie zichzelf heeft uitgesloten van bijvoorbeeld TOTO Casino – eveneens van Nederlandse Loterij – kan zonder problemen loten kopen bij diezelfde staatsdeelneming, omdat loterijen niet onder het Cruks-register vallen. Sportsponsoring en tv-reclame mogen evengoed, net als het voeren van brievenbus- en huis-aan-huisreclame, iets waarover ik eerder al schreef in een opiniestuk voor Trouw.
De loterijzuil is in deze lijn een logische, maar zorgwekkende nieuwe stap. Door deze ‘loterijen-gokkast’ pal tussen de bloemen of voor de ingang van de supermarkt te plaatsen, verweeft Nederlandse Loterij het gokken verder in onze dagelijkse routine. Supermarktbezoekers – een breed publiek – worden in een vertrouwde, niet-gokomgeving direct geconfronteerd met kansspelen. Zodoende lift Nederlandse Loterij, nota bene een staatsbedrijf, mee op de vertrouwdheid van de supermarkt, waarmee zij bijdraagt aan de reeds verregaande normalisering van gokken.
Tot slot creëert de loterijzuil, mede door de brede beschikbaarheid van loterijen waaraan die loterijzuil nu een nieuwe zwengel geeft, de misleidende aanname dat het kopen van loten een onschuldige vorm van entertainment is; dat het er, net als de bloemen in de supermarkt, ‘bijhoort’. En zolang Den Haag de wetten en regels geldend voor loterijen onaangeraakt laat, is het een kwestie van tijd tot er weer een nieuwe uitvinding uit het innovatielab van Nederlandse Loterij rolt die de grenzen tussen loterij en casino, supermarkt en speelhal verder doet vervagen.
Ik houd mijn hart vast.
In een eerder interview over zijn boek ‘U heeft helaas niets gewonnen’ gaf de auteur en journalist zijn mening over affiliatie marketing van casino’s, waar tv programma Zembla op 23 april 2026 een vergrootglas op heeft gelegd.
